Tehlikeli Durum Ve Davranışlar

Tehlikeli Durum Ve Davranışlar

Günlük yaşantımızın her anında tehlike kaynakları ve risklerle iç içe yaşamaktayız. Bu tehlike kaynakları ve riskler sebep-sonuç ilişkisine göre; iş kazası,  ramak kala olay ve uzun vadede meslek hastalığı gibi sonuçlar doğurabilmektedir.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda iş kazası ve ramak kala olay şöyle ifade edilmektedir.

İş Kazası; İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay.

Ramak Kala Olay; İşyerinde meydana gelen, çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan yani ‘az kalsın’, ‘neredeyse’, ‘ucuz atlattık’, ‘kıl payı’ gibi tabir edilen olaylar.

İş Kazalarının Kök Nedenleri

İş kazalarının kök nedenleri; %88 oranında Tehlikeli Davranışlar, %10 oranında Tehlikeli Durumlar ve

%2 oranıyla da Kontrol Edilemeyen Olaylar olmak üzere 3 ana başlıkta sıralanmaktadır.

Bir iş kazasında en etkili neden ise kazadan hemen önceki durum ve hareketlerdir. Çalışma yaşamı boyunca karşılaşılabilecek, kısaca sağlık ve güvenliğinizi tehdit eden ve iş kazalarına sebebiyet veren herhangi bir durum ‘TEHLİKELİ DURUM’, herhangi bir hareket ise ‘TEHLİKELİ DAVRANIŞ’ olarak tanımlanmaktadır.

İş kazalarındaki en etkili nedenler bu bahsedilenler olduğu için de iş kazalarından korunmak isteniyor ya da iş kazası yaşanması istenmiyorsa, çalışma ortamındaki tehlikeli durumların ve çalışanlardan kaynaklanan tehlikeli davranışların kontrol altına alınması gerekmektedir.

İşyerinde çalışan personel zamanla çalışma ortamına adapte olacağından tehlikeli durum ve hareketler, onlara artık olağan gelecektir. Bu da ortamda herhangi bir tehlike, risk olmadığı kanısına varmasına neden olacaktır. Bu durumun zamanla alışkanlık haline gelmesi ise iş körlüğü olarak ifade edilmektedir.

 

Grafikte görüleceği gibi; bir iş kazası ya da ramak kala olay geçirilmesi durumunda, insan vücudundaki adrenalin seviyesi yükseleceğinden, insanın risk algılama seviyesi de artacaktır. Bu şekilde kalp atımı şeklindeki ritm yerine, risk algılama seviyesi stabil zamana paralel şekilde tutulabilse iş kazalarından da korunmuş olunur.

İş Kazalarının Temelindeki 4M Kuralı

1. Man (İnsan faktörlü durumlar)                            Tehlikeli Hareket ve Davranış Kaynağı

3. Media (Bilgilendirme, çevresel faktörler)        Tehlikeli Ortam Kaynağı

4. Management (Yönetimsel Faktörler)

Man (İnsan): İnsan faktörü, iş kazalarında %88’lik bir etki oluşturmaktadır. İnsana bağlı etkenler arasında aşağıdaki maddeler yer almaktadır:

• Psikolojik nedenler; Unutkanlık, sıkıntı, üzüntü, ihmal, hatalı davranış,

• Fiziksel nedenler; Yorgunluk, uykusuzluk, hastalık,

• İşyeri nedenleri; İnsan ilişkileri, takım çalışması, iletişim kaynaklı sorunlar.

Machine (Makine): Makine kaynaklı yaşanabilecek iş kazaları nedenleri arasında;

• Hatalı makine ve ekipman yerleşimi,

• Eksik veya kusurlu koruyucular,

• Yetersiz standardizasyon,

• Yetersiz kontrol ve bakım,

• Yetersiz mühendislik hizmetleri gelmektedir.

Media (Ortam-Çevre): İş kazalarının gerçekleşmesinde ve artmasında ortam-çevre etkilerinde;

• Yetersiz bilgi düzeyinde olunması,

• Uygun olmayan metotlarda çalışılması,

• Uygun olmayan ortam ve bu ortamda çalışılması yer almaktadır.

Management (Yönetimsel Faktörler): İşyerindeki;

• Yetersiz yönetim organizasyonu,

• Yetersiz güvenlik önlemleri,

• Eğitim ve öğretim eksiklikleri,

• İşe uygun olmayan personel istihdamı,

• Kural ve talimatların olmaması,

• Yetersiz sağlık kontrolleri de, ortam-çevre faktörleri kadar iş kazası geçirilmesinde etkili unsurlardandır.

Machine (makine), media (ortam-çevre) ve management (yönetimsel faktörler) unsurlarının  tümü iş kazalarının %10’luk bölümünü oluşturan “tehlikeli durum” olarak nitelendirilebilir.

İş Kazaları Nasıl Önlenebilir?

İş kazalarını önleme çalışmalarını, “tehlikeli durumu ortadan kaldırmak” ve “tehlikeli davranışları önlemek” olmak üzere iki ana grupta toplamak mümkün. Bu çalışmalar;

A- Tehlikeli Durumu Ortadan Kaldırmak (%10)

İşyeri veya çalışma ortamında;

• Makinelerin operasyon bölgelerine muhafaza taktırmak,

• Tehlikeli bölgelere korkuluk yaptırmak,

• Çalışanlara kişisel koruyucu temin etmek,

• Risk analizi yaptırmak,

• Ergonomik ve termal konfor şartlarını sağlamak,

• Yangın, parlama, patlama, elektrik gibi risklere karşı gerekli önlemleri almak (ekipmanların düzenli bakım ve kontrollerini yaptırmak vb.)

işyerindeki tehlike kaynaklarını ve riskleri tamamen ortadan kaldırmak veya daha az tehlikeli hale getirmek iş kazalarının önlenmesinde süreklilik sağlanması açısından etkili yöntemlerden birkaçıdır.

B- Tehlikeli Davranışları Önlemek (%88)

İş kazalarında en büyük etken insan faktörüdür.

Bu nedenle;

• Çalışanlara gerekli eğitim ve öğretim çalışmalarının sürekliliğinin sağlanması,

• İkna ve teşvik uygulamaları,

• Çalışanlar ve işyeri arasında uyumun sağlanması,

• Vardiya sisteminin uygulanması,

• Monoton ve ağır iş yüklerinin revize edilmesi,

• Kişisel koruyucunun nasıl kullanılacağının uygulamalı olarak anlatılarak kullanımının sağlanması,

• İşyerinde disiplin kurallarına uyulmasının sağlanmasıyla iş kazalarının yüzde 88’lik kısmını önleyebilmekte ya da kontrol altına alınmasını sağlayabilmektedir.

Güvenli Bir Çalışma Ortamı Oluşturmak İçin

Sonuç olarak; günlük yaşantımız ve çalışma hayatımızdaki tehlike kaynakları ve riskleri görmezden gelmemeli, bizlere yaşatacağı acı tecrübeleri kanıksamamalı, bana bir şey olmaz mantığıyla hareket etmemeliyiz. 

Alınan iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri doğrultusunda; iş tecrübelerimi de dahil ederek çalışmak tehlikeli durum ve davranışları minimize etmeye yardımcı olacaktır.

Bununla birlikte, işyeri veya çalışma ortamında planlı ve organize çalışma yapmak, tehlikeli durum ve davranışları kontrol atına almak, sürekli takip ve iyileştirme proseslerini sağlamak da iş kazası yaşanmayan daha güvenli çalışma ortamı oluşturulmasına yardımcı olacaktır.