Sanal Gerçeklik Ve İş Sağlığı Güvenliği Eğitimlerinde Kullanımı

“Sanal Gerçeklik” bilinen en yaygın ifade ile bilgisayarlar tarafından oluşturulmuş üç boyutlu benzetim modelini ifade etmektedir.

Bu teknolojiye dair daha popüler tanımlarda yapmak mümkün;

Sanal gerçeklik cümle tanımı olarak bilgisayar yardımı ile taklit edilerek oluşturulan gerçeğe en  yakın olan ortam demektir. Çoğu sanal gerçeklik ortamı bir bilgisayar ekranı yoluyla edinilen görsel tecrübeden oluşmaktadır. Bununla birlikte bazı ortamlarda duyma, hareket gibi başka duyulardan da yararlanılmaktadır.

Başka bir ifade ile de; sanal gerçeklik sayesinde istenilen bir sahne bilgisayar ortamında oluşturularak sahne içindeki bileşenlerle etkileşime girmek mümkün olabilmektedir. Bunu sağlayabilmek için kullanılan yazılım ve donanımlar, bu etkileşimin görsel, işitsel ve dokunsal olarak gerçekleşmesine, böylelikle kullanıcıların da gerçeğe yakın tecrübeleri yaşamasına olanak sağlamaktadır.

Sanal gerçekliğin sağladığı kazanımlar sayesinde, hali hazırda eğitim, bakım, servis, mühendislik, inşaat, pazarlama vb. gibi bir çok alanda

‘’Endüstri 4.0’’ ın vazgeçilmez teknolojilerinden biri olarak kullanılmaya devam etmektedir. Bu nedenle endüstrinin birçok alanında, sanal teknolojilere olan talebin hızla arttığı gözlemlenmektedir.

Sanal gerçeklik kullanım alanları günümüzde gerçek hayatta var olan ya da olmayan yerlerin en az 3 boyutlu olarak bilgisayar ile yeniden oluşturulması ve gerçekmiş gibi yansıtıldığı ortamlardır. Yani bir diğer ifade ile gerçek ile hayalin çok ince bir çizgi ile bir birinden ayrılması ve insanların gerçek dünyada hayal olabilecek ortamları gerçekten yaşıyormuş gibi yaşaması şeklinde açıklanabilir.

Amerikalı eğitimci Edgar Dale’ın 1960'larda geliştirdiği Öğrenme Piramidine göre, öğrenciler 'okudukları', 'duydukları' veya 'gözlemledikleri' şeylerden ziyade 'yaptıkları' ile daha fazla bilgi kazanmaktadır. “Yaptıklarımızın yüzde 90'ını ve okuduğumuzun da sadece yüzde 10'unu hatırlıyoruz.”

Dolayısı ile kullanılmayan, tekrar edilmeyen ve en önemlisi uygulamaya sokulmayan bilgi kalıcı olamamaktadır. Tam da bu noktada “sanal gerçeklik” iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde yeni, farklı ve etkili bir yöntem olarak gündeme gelmektedir. Eğitim alan kişilere, özellikle güvenlik gibi gerekçelerle gerçekleştirilmesi imkansız olabilecek gerçek durumların deneyimlenebileceği farklı bir öğrenme modeli sunmak mümkün olabilmektedir.

Bu özelliği sayesinde, özellikle tehlikeli iş, kontrol edilmesi tehlikeli ve zorlu ortam gibi faktörlerden bağımsız olarak sanal gerçeklik kendi avantajlarını kullanarak eğitimde yeni bir araç olma konusunda da hızla kabul görmektedir. 

Sanal Gerçeklik ile Eğitimde Sağlanabilecek Faydalar

• Eğitim maliyetlerinin azaltılabilmesi,

• Olası yaralanma ve kaza risklerinin ortadan kaldırılması,

• Eğitimlerin tekrarlanabilir özellikte olması,

• Verilen eğitimlerin kaydedilebilmesi,

• Eğitim sonucunda kullanıcıların test edilip, başarılarının ölçülebilmesi ve gelişimlerinin takip edilebilmesi,

• Kullanıcıların eğitimleri alırken eğlenerek öğrenmelerinin sağlanması,

• Hattın durdurulmasının ve bağlı olarak üretimin aksamasının engellemesi,

• Gerçek hayatta yeniden yaratmanın pahalı ve / veya tehlikeli olabileceği gerçekçi eğitim senaryolarının oluşturulabilmesidir.

Nerden başlanmalı?

Başlangıç için öncelikle endüstri uzmanı bir partnere ihtiyaç duyulmaktadır. Takiben işletmede verilen eğitimlerde iyileştirmek istenilen ve sık karşılaşılan bir sorun belirlenmelidir. Bu seçimi yaparken, sanal gerçeklik ile eğitim vermenin bu sorunu nasıl iyileştirebildiğinin karşılaştırılabileceği bir uygulamanın seçilmesi faydalı olacaktır. Elbette bunu çalışacağınız firma ile yapmak size kolaylık sağlayacaktır. Unutmayın ki her ne kadar sanal olsa da bu teknolojinin de hala yazılımsal ve donanımsal kısıtları bulunmaktadır.

Özel bir eğitim odasına ihtiyaç duyulacak mı?

Özel bir eğitim odasına ihtiyaç duyulmamaktadır. Kullanılacak donanımlar; bilgisayar ve sanal gerçeklik gözlüğünden ibaret olacaktır. Uygulama yapılacak alanın 4-5 metrekare civarında bir oda olması yeterlidir.

Gerçekçiliği arttırmak için ne gibi donanımlar kullanılmalı?

Yapılan uygulamalarda en çok kullanılan ilave donanım ‘’eldiven’’ dir. Özel eldiven yardımıyla HMD (head mounted display – sanal gerçeklik gözlüğü) ile beraber gelen joystickler yerine ellerin kullanılması yeterli olabilmektedir.

Uygulamayı kullanmak ne kadar zamanda öğrenebilir?

Yaklaşık olarak 1-2 saatlik donanım kullanma ve uygulama çalıştırma eğitimi yeterli olmaktadır.