İş Kazalarının Dikkat Çekici Tablosu

İş sağlığı ve güvenliği kavramını yaratan temel unsurların başında elbette iş kazaları gelmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre her 15 saniyede 160 işçi, iş kazası geçiriyor.

Üstelik kaza sonuçları binlerce hayata mal olmaktadır. Zira veriler her gün yaklaşık 6 bin 400 kişinin iş kazası veya meslek hastalıkları nedeniyle yaşamını kaybettiğini göstermektedir. Yarattığı sonuçlar açısından bakıldığında bugün iş kazaları genel bir toplumsal sorun olarak ortaya çıkmaktadır.

İş kazalarının önüne geçilebilmesi açısından gerek işverenlere gerekse çalışanlara büyük görevler düşmektedir. Bununla birlikte genel olarak toplumsal farkındalığın artırılması ve iş sağlığı güvenliği kavramının bir kültür olarak yayılabilmesi; adına çocukluktan itibaren farklı platformlarda farkındalık çalışmalarının yürütülmesi son derece önem taşımaktadır.

Biz de bu sayımızda iş kazası kavramına ve dünyanın ve ülkemizin bu konuda içinde bulunduğu duruma dikkat çekmek istedik....

İş Kazasının Unsurları Nelerdir?

Genel olarak, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olaylar iş kazası olarak tanımlanmaktadır. Ancak, bir olayın iş kazası olarak nitelendirilebilmesi için dört unsurun gerçekleşmesi gerekir. Bunlar;

• Kazaya uğrayanın sigortalı olması,

• Kazalının hemen veya sonradan bedenen veya ruhen özre uğramış olması,

• Sigortalının yer ve zaman itibariyle 5510/13. maddede sayılan hususlardan birine göre kazaya uğraması,

• Kazada nedensellik “illiyet” bağının bulunmasıdır.

İş Kazalarının Nedenleri

İş kazalarının nedenlerine bakıldığında kişinin kendisine ve ortama bağlı nedenler olarak farklılaştığı gözlemlenmektedir.

Tehlikeli durum; Kişinin, işverenin sağladığı bir iş ekipmanı veya kişisel koruyucu donanımından ötürü ve çevresel faktörlerden etkilenerek karşılaştığı güvenliğin ihlal edildiği haller olarak tanımlanmaktadır.

Tehlikeli hareket; Kişinin tavır, hal ve hareketlerinden meydana gelen tehlikeler olarak ifade edilmektedir. İstatistik çalışmaları yaşanan iş kazalarının % 88’nin tehlikeli davranışlardan, % 10’nun tehlikeli durumlardan ve sadece % 2’lik bir kısmın kontrol edilemeyen olaylardan (deprem, sel/su baskını vb.) meydana geldiğini göstermektedir. İstatistik sonuçlarına baktığımızda tehlikeli davranış ve tehlikeli durumları ortadan kaldırarak

iş kazalarını % 98 oranında önlemenin ve aynı zamanda çalışanlar için sağlıklı ve güvenli çalışma ortamı yaratmanın mümkün olduğu görülmektedir.

Tehlikeli durum ve tehlikeli davranışların başta gelen örneklerini şöyle sıralamak mümkün;

Dünyada İş Kazaları İstatistikleri:

Dünya genelinde işyerlerinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini bozan birçok etmen bulunmaktadır. Çalışanlar kimi zaman işyerlerindeki koşullar nedeniyle kimi zaman da tehlikeli davranışları nedeniyle iş kazasına uğramakta, meslek hastalıklarına yakalanmaktadır.

ILO verilerine göre:

• Her 15 saniyede 160 işçi, iş kazası geçirmektedir.

• Her gün yaklaşık 6 bin 400 kişi iş kazası veya meslek hastalıkları nedeniyle yaşamını kaybetmektedir. Her yıl yaklaşık olarak 350 bin kişi iş kazası, 2 milyon kişi meslek hastalıklarından dolayı yaşamını yitirmektedir.

• Her yıl 270 milyon iş kazası meydana gelmekte, 313 milyonu aşkın işçi ölümcül olmayan iş kazası geçirmekte (bu bir günde ortalama 860 bin işçinin iş kazasına maruz kaldığı anlamına gelmektedir) ve 160 milyon kişi meslek hastalıklarına yakalanmaktadır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürünün Oluşturulması Şart

İş kazalarına ilişkin neden sonuç ilişkilerini incelediğimizde işyerlerinde ve hatta hayatımızın her alanında iş sağlığı ve güvenliği kültürünün oluşturulmasının ve bireylerin küçük yaştan itibaren bu kültürle yetiştirilmesinin önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

Türkiye’de İş kazaları İstatistikleri (SGK):     

İş kazalarının sonuçlarından en önemlisi tartışmasız çalışan insanın yaşamını yitirmesidir. İnsan hayatının değerini ölçmek ve maliyetini değerlendirmek olanaklı değildir.  Bununla birlikte, iş kazalarının çalışan açısından maliyetinin önemi açık olarak ortaya çıkmakta ve kuşkusuz en büyük bedeli kazaya uğrayan çalışan ödemektedir.                 

Alınan Önlemler Gözle Görülür Sonuçlara Ulaştırıyor

2012 yılında yapılan çalışmaya göre kazaların büyük bir kısmı bir veya birden fazla cismin sıkıştırması, ezmesi, batması veya kesmesinden dolayı oluşan kazalardır. Kişilerin düşmesi 2012 yılından önce % 25.06 iken 2012’de % 11,4’e düşerek alınan önlemlerin gözle görülür şekilde işe yaradığı istatiksel olarak sunulmuştur. Bu gibi önlemlerin daha fazla işe yarayabilmesi için çalışanların eğitimlerini tamamlayarak daha bilinçli hale gelmesi gerekmektedir.

Fazla Özgüven Kazalara Davetiye Çıkarıyor

2016 yılında iş kazası sonucu hayatını kaybedenlerin % 26.69’u 30 yaşın altındadır. Geri kalan % 73,31’i 30 yaş üzerindedir. Yaşanan ölümlü iş kazaların büyük bir kısmı 30 yaş üzerindekilerin olması dikkat çekici bir noktayı oluşturmaktadır. “Bana bir şey olmaz” düşüncesi veya “yıllardır ben bu işi yapıyorum” öz güveni ne yazık ki hem kişinin kendisinin hem de çevresindekilerin hayatlarını riske atmaktadır.

Kaynaklar:

  1. Kazaların Temelinde Yatan Ana Etmenler
  2. Kazaların geneline bakıldığında, temelde (4M) olarak adlandırılan 4 ana etkenin bulunduğu görülmektedir.
  3.  
  4. 1. Man (İnsan): Hatalara neden olan insan faktörüdür.
  5. 2. Machine (Makine): Uygun olmayan koruyucusuz makine ve ekipman gibi fiziksel faktörler
  6. 3. Media (Ortam-Çevre): Bilgi bilgilendirme, çalışma metotları ve çevresel faktörler.
  7. 4. Management (Yönetim): Yönetimsel faktörler.

TEHLİKELİ HAREKETLER

  • Bana bir şey olmaz düşüncesi
  • İşi bilinçsiz yapmak
  • Talimatları uygulamama
  • Makine koruyucularını çıkarmak
  • İş disiplinine uymamak
  • Görevi dışında iş yapmak
  • Fazla özgüvenli olmak

Kaynak: SGK İstatistiklerinden hareketle MMO tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: SGK 2016 Yılı İstatistiklerinden hareketle MMO tarafından hazırlanmıştır.

Notlar

  • Her yıl  270 milyon  iş kazası meydana gelmektedir.
  • Her gün 6.400 kişi iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle yaşamını
  • kaybetmektedir.
  • Her yıl yaklaşık olarak  350 bin  kişi iş kazası nedeniyle yaşamını kaybetmektedir.
  • Her 15 saniyede 160 işçi iş kazası geçirmektedir
  • Türkiye’de 2017 yılında  yaklaşık 360 Bin  iş kazası meydana gelmiştir.
  • Türkiye’de 2017 yılında 1.633 kişi iş kazası nedeniyle yaşamını yitirmiştir.
  • Her 1 saatte 41 çalışan,  iş kazası geçirmektedir.