Antibiyotik Nedir, Nasıl Kullanılmalıdır?

Antibiyotik Nedir, Nasıl Kullanılmalıdır?

Antibiyotikler, bakteriyel enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde kullanılan ve insan sağlığı açısından çok büyük öneme sahip ilaçlardır. Kelime anlamı ile “antibiyotik” terimi, “hayata karşı” demektir. Antibiyotikler, bakterilerin çoğalmasını önlemekte ve bazen de bakterileri öldürmektedir.

Hepimizin hayatı için bu denli önemli olan antibiyotiklerin neler olduğunu, nasıl kullanılması gerektiğini ve bu konuda yanlış bildiğimiz doğruların altını çizmek istedik.

 

Tek Bakteri Türüne Karşı Etkili Antibiyotikler

Bazı antibiyotikler, sadece kısıtlı sayıda farklı bakteri türü ile savaşabilecek şekilde geliştirilmiştir. Bunlar “dar spektrumlu antibiyotikler” olarak tanımlanır. Kişide hastalığa neden olan bakterinin tam olarak bilindiği durumlarda, hekimler tarafından dar spektrumlu antibiyotikler reçetelenir. Bu antibiyotikler, diğer yararlı veya zararsız bakterilere saldırmadıkları için, tedavilerde kullanılmak üzere en uygun antibiyotiklerdir.

 

Birçok Bakteri Türüne Karşı Etkili Antibiyotikler

Pek çok bakteri türüne etki eden, geniş spektrumlu etkileri olan antibiyotikler, “geniş spektrumlu antibiyotikler” olarak adlandırılırlar. Hastalığınıza neden olan bakteri türünün tam olarak saptanamadığı veya pek çok farklı türde patojenin bir arada bulunduğu durumlarda geniş spektrumlu antibiyotiklerin kullanılması gereklidir. Bu antibiyotiklerin sakıncası, yararlı veya zararsız bakterileri de öldürme eğiliminde olmalarıdır.

Antibiyotikler Hangi Alanlarda Kullanılır?
Son yıllarda artan antibiyotik kullanımı, hayatımızın her alanında kendini göstermektedir. Özellikle insan ve hayvan sağlığı, gıda sektöründe besinlerin korunması, balık gibi sucul canlıların sağlığı ve gelişimi, hastanelerde ve ilaç endüstrisinde bilimsel araştırma faaliyetleri için antibiyotikler yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Ancak bilinçsiz ve gereksiz antibiyotik kullanımı sonucunda, hem çevresel sorunlar hem de besin zinciri yoluyla canlılarda, özellikle insanlarda, sağlık problemleri meydana gelmektedir.

Akılcı Antibiyotik Kullanımı Bilinci Gelişmeli

Antibiyotiklerin akılcı kullanımı ve bunların hekim reçete etmedikçe kullanılmaması gerektiği konusunda halkın bilinçlendirilmesi için en önemli rol, vatandaşlarımızla sürekli iletişim halinde olan aile hekimlerine, iş yeri hekimlerine ve eczacılara düşmektedir.

Antibiyotiklerin bilinçsiz kullanımı sadece kullanan kişiyi değil, tüm toplumu olumsuz etkilemekte, gereksiz kullanılan antibiyotikler bakterilerin direnç kazanmasına yol açarak insanları hastalıklara karşı çaresiz bırakmaktadır. Bu nedenle, kontrolsüz kullanımlarını önlemek için ülkemizde antibiyotiklerin reçete ile satılması zorunlu olup, resmi/ özel sağlık kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen matbu, e-reçete veya elektronik ortamda kayıt altına alınan reçeteler ya da özel doktorların yazdığı reçeteler ile eczanelerden temin edilmektedirler.

Antibiyotikleri Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
  • Antibiyotik kullanmaya başlamadan önce bilinçli kullanımının ve hekim onayının büyük öneme sahip olduğu unutulmamalıdır. Eğer hekim onayıyla antibiyotik ilaç önerildiyse bakterilerin üremesi, gelişmesi ve etkilerini göstermesi göz önünde bulundurularak ilaç kullanım saatleri aksatılmamalıdır. Bu doğrultuda hekimin belirlediği ve önerdiği saatlerde kullanımı çok önemlidir.

  • Kişi hamileyse, alerjikse, emziriyorsa ve başka bir ilaç kullanıyorsa bu durumları mutlaka hekimine bildirmelidir. • Antibiyotik ilaçlar alerjen durumlar göz önünde bulundurularak ”Başkasına iyi gelen ilaç bana da iyi gelir” psikolojisiyle kullanılmamalıdır.

  • Antibiyotik ilaç kullanımı sırasında ilaçlar doğrudan güneş almayan, serin ve kuru yerlerde saklanmalıdır.

  • Antibiyotik kullanımı sırasında greyfurt tüketimi antibiyotik ilaçların parçalanmasına sebep olmakta ve kalsiyum takviyeleri de ilaç emilimini azaltmaktadır. Ayrıca yüksek kafeinli ve şekerli ürünler ilaçla tepkimeye girerek bağırsak sağlığını etkilemektedirler. Bu doğrultuda antibiyotik ilaçlar ile birlikte beslenme konusu doktora danışılmalı, prospektüs dikkatli bir şekilde okunmalıdır.

  • Antibiyotik ilaç kullanırken vücudun UV ışınlarına karşı hassaslaştığı göz önünde bulundurulmalı, güneş ve solaryumdan uzak durulmalıdır.

  • Antibiyotik kullanırken zararlı bakterilerin üremesi engellenirken ve ölümü gerçekleşirken dost bakterilerin yani probiyotiklerin de ölümü gerçekleşmektedir. Genel sağlık sistemimiz için dost bakterilerin yerine konması büyük öneme sahiptir. Bağırsak florasında bulunan dost bakterilerin yerine konulabilmesi antibiyotik ilaç kullanımında ve sonrasında probiyotik bazlı gıdaların tüketimi ile mümkündür. Probiyotik bazlı gıdalar arasında ise ev yapımı yoğurt, kefir, salatalık turşusu ve lahana turşusu gibi gıdalar bulunmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünyada ilaçların yarısından fazlasının uygun olmayan șekilde reçetelendiğini, temin edildiğini, satıldığını ve hastaların yarısının ilaçları doğru șekilde kullanmadığını belirtmektedir. Dünyada antibiyotiklerin yanlıș kullanımı da önemli bir sorundur. DSÖ, antibiyotiklerin yanlıș kullanılmasının antibiyotik direncine neden olduğunu, bu sorunun küresel bir tehdit olușturduğunu açıklamaktadır. DSÖ, olușan bu direncin tehlike yaratacağı konusunda ülkeleri, sağlık çalıșanlarını ve insanları uyarmaktadır.